ଗିଜୁଭାଇ ବଧେକା: ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ ତଥା ବାଲମନ୍ଦିର ଆରମ୍ଭ
ସମ୍ପାଦନା - ନିଖିଳ ମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ
 |
| ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଗାନ୍ଧୀ (୧୯୧୩ କିମ୍ବା ୧୯୩୪ ମସିହାର ଚିତ୍ର) ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍ |
ଶିକ୍ଷାରେ
ପ୍ରବେଶ
କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଓକିଲାତି କାମ ତାଙ୍କୁ [ଗିଜୁଭାଇଙ୍କୁ] ଆଉ ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ । ଓକିଲାତି ବ୍ୟବସାୟରେ ମିଛ କହିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଚାପ ତାଙ୍କର ପସନ୍ଦ ନ ଥିଲା । ସେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କଠାରୁ ଚିଠି ନେଇ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତୀଠାରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷକତା କଲେ । ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ଓ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲା । ୧୯୧୦ରୁ ୧୯୨୦ ଯାଏଁ ଦେଶରେ ଏକ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ସମୟ ଥିଲା । ବିନୋବା, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ କାଲେଲକର, କୃପାଳିନୀ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ, ଠକ୍କରବାପା, ଗୋଖଲେ ଆଦି ନିଜ ନିଜର ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନୁସାରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିସାରିଥିଲେ । ଗିଜୁଭାଇ ବି ଏହି ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭାଗିଦାର ହେବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ ।
ବାଲମନ୍ଦିର
ଆରମ୍ଭ
ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତୀ
ବିନୟ ମନ୍ଦିର (ହାଇସ୍କୁଲ)ର
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ଚାରି ବର୍ଷ
କଟାଇଲେ । ସେହି ଚାରି ବର୍ଷ ଭିତରେ
ସେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ସଙ୍ଗଠକ ଭାବରେ
ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଏକ ଟାଣୁଆ
ମୂଳଦୁଆ ପକାଇ ପାରିଲେ ଓ ତାହାର
ଭବିଷ୍ୟତ ବିକାଶ ପାଇଁ ବାଟ
ଖୋଲିଦେଲେ । ଏହା ଭିତରେ ଗିଜୁଭାଇ
ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ପିଲାମାନଙ୍କର
ଚରିତ୍ର ଗଠନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ
ଭଲ ସଂସ୍କାର ଦେବାକୁ ହେବ । ସେଥି ପାଇଁ
ବଡ଼ ପିଲା ନୁହେଁ,
ବରଂ
ଖୁବ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ
ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ହେବ । ସମସ୍ତଙ୍କ
ସ୍ୱୀକୃତି ନେଇ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ
ସେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ବାଲମନ୍ଦିର
ବିଦ୍ୟାଳୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ବାଲମନ୍ଦିରର
ପ୍ରତିଟି କାମ ତାଙ୍କୁ ମୂଳରୁ
ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ହୋଇଥିଲା । ସେ
ନିଜର କ୍ଷମତା,
ଶକ୍ତି
ଏବଂ ସୀମା ବିଷୟରେ ସଚେତନ ଥିଲେ ।
ମଣ୍ଟେସୋରୀ ପଦ୍ଧତି ସ୍ଥାନୀୟ
ପରିବେଶରେ କେତେ ଦୂର ଫଳପ୍ରଦ
ହେବ ସେ ଦିଗରେ ସେ ପରୀକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ
କରିଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ ସମାଜ ବି
ଏଭଳି ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରତି
ଅନୁକୂଳ ନ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଗିଜୁଭାଇ
ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନୂଆ ବାଟ ସବୁ
ଖୋଜିବାରେ କାମ ଜାରି ରଖିଲେ ।
ସେବେଠାରୁ
ତାଙ୍କର ସବୁ ସମୟ କେବଳ ପିଲାଙ୍କ
ଚିନ୍ତାରେ ହିଁ କଟି ଯାଉଥିଲା ।
ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲାଙ୍କ
କଥା ଭାବି,
ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ
ପାଇଁ ଅଲଗା କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ
ସେ ସ୍ଥିର କରୁଥିଲେ । ପିଲାଙ୍କ
ସହିତ ନିଜକୁ ସେ ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ
ମିଶେଇ ଦେଇଥିଲେ । ନିଜ କଥା ଭାବିବାକୁ
ବି ସେ ସମୟ ପାଉ ନ ଥିଲେ। କେବେ କେହି
ଛୋଟ ପିଲା ଆସି ତାଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ
ଯେ, ଘରେ ମା' ତାକୁ ମାଡ଼ ଦେଇଛି ।
ଗିଜୁଭାଇ ସେ ମା' ପାଖକୁ ଧାଡିଏ
ଚିଠି “ଆଉ ଏକୁ ମାରିବ ନାହିଁ” ଲେଖି, ପିଲା ହାତରେ ପଠାଇ ଦେଉଥିଲେ ।
ଲାଜରୁ ଓ ଗିଜୁଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି
ଶ୍ରଦ୍ଧାରୁ ମାଡ଼ ବନ୍ଦ ହେଉଥିଲା ।
ଗିଜୁଭାଇଙ୍କ
ମତରେ ପିଲାମାନେ ସ୍ନେହ କରି ମତେ
ନୂଆ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ
ଶିଖାଇବା ବେଳେ ପ୍ରକୃତରେ ମୁଁ
ହିଁ ବେଶି ଶିଖୁଛି । ସେମାନେ ତଳୁ
ଉପରକୁ ଉଠିବା ବେଳେ ମୁଁ ବି ଉପରକୁ
ଉଠୁଛି । ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ହେବା
ଭିତରେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁପଣିଆ
ଦେଖୁଛି ।
ଗିଜୁଭାଇଙ୍କ
ବାଲମନ୍ଦିର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ
ଆଦର୍ଶ ଉଦାହରଣ ଥିଲା । ସେହି
ଢାଞ୍ଚାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ
ବାଲମନ୍ଦିରମାନ ଖୋଲାଗଲା । ଫଳରେ
ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ପିଲା ଉପକୃତ
ହୋଇପାରିଲେ । ମଣ୍ଟେସୋରୀ ସଙ୍ଘ
ଗଢ଼ାଗଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି
ଓ ଶିକ୍ଷଣ ପତ୍ରିକା ନାଁରେ ଦୁଇଟି
ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରାଗଲା । ଏହି
ସମୟରେ ଗିଜୁଭାଇ ତାଙ୍କର ଲେଖାଲେଖି
କାମ ମଧ୍ୟ ଜୋରରେ ଚଳାଇଲେ । ଶିଶୁ
ସାହିତ୍ୟ,
ଶିକ୍ଷା
ବିଚାର,
ଶିକ୍ଷକ
ଓ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ପାଇଁ ଲେଖା କାମ
ଚାଲିଲା । ମଣ୍ଟେସୋରୀ ସଙ୍ଘର
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବଢ଼ିଲା ଏବଂ କେତେ
ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ କରାଗଲା ।
ମଣ୍ଟେସୋରୀ ପଦ୍ଧତିର ଉପକରଣ ଆମ
ଦେଶରେ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ
ସେ ଲାଗି ପଡିଥିଲେ । ଏ ସବୁ ଫଳରେ
ଗିଜୁଭାଇଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ କାମର
ପରିସର ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା ।
୧୯୩୦
ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ
ଆସିଲା । ଗିଜୁଭାଇଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ
ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା
ଯେ, ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସେ କ'ଣ
କରିପାରିବେ । ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇବାରେ
ଏବଂ ତାକୁ ଧରି ରଖିବାରେ ସାକ୍ଷରତାର
ଗୁରୁତ୍ୱ ସେ ବୁଝୁଥିଲେ । ତେଣୁ
ସାକ୍ଷରତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ
କରିବା ପାଇଁ ସେ ଯୋଜନା କଲେ ।
କାମରେ
ମାତି ରହି ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି
ସେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେଉ ନ ଥିଲେ ।
ଫଳରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ଦେହ
ଖରାପ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । ଜଳବାୟୁର
ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ
ଜାଗାକୁ ନିଆଗଲା । କିନ୍ତୁ
ଗିଜୁଭାଇଙ୍କର ଅସୁସ୍ଥତା ବଢ଼ିବାରେ
ଲାଗିଲା । ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ ।
ଗାନ୍ଧିଜୀ ତାଙ୍କ କଥା ପଚାରି
ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲୁହ ଗଡ଼ାଇଥିଲେ ।
କିଛି ଦିନର ଅସୁସ୍ଥତା ପରେ ୧୯୩୯
ମସିହା ଜୁନ ୨୩ ତାରିଖ ଦିନ ବମ୍ୱେଠାରେ
ତାଙ୍କର ଜୀବନଦୀପ ଲିଭିଗଲା ।
ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତି,
ପିଲାଙ୍କ
ପାଇଁ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ସବୁ ଦିନ
ପାଇଁ ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିଗଲା ।
କର୍ମଯୋଗୀ
ଗିଜୁଭାଇ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସାରା କେବଳ
କର୍ମ ହିଁ କରିଛନ୍ତି । ଖାଇବା ଓ ଶୋଇବା
ଭୁଲି, ସେ କେବଳ କାମରେ ଲାଗି
ରହୁଥିଲେ । ସେ କହୁଥିଲେ,
“ଶହେ
ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବାର ଆଶା ରଖି ଦଶ
ବର୍ଷର ବି କାମ ନ କରିବା ଅପେକ୍ଷା
ପଚାଶ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଆଶା ରଖି
ଶହେ ବର୍ଷର କାମ କରି ପାରିବା ବେଶୀ
ଭଲ।
(ଏହି ଲେଖାଟି 'ଗିଜୁଭାଇ ଶିକ୍ଷା ନିଧି' ବହିରୁ ଆନୀତ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଜାଗମରା ଠାରେ ସ୍ଥିତ 'ସୃଜନିକା' ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ୨୦୦୫ ମସିହାର ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଛପାଯାଇଥିଲା । ବହିଟିର ସମ୍ପାଦକ ହେଲେ ନିଖିଳ ମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ । ବହିଟିର ଓଡିଆ ଉପସ୍ଥାପନା କରିଛନ୍ତି ପୁଷ୍ପଶ୍ରୀ ପଟ୍ଟନାୟକ, ମମତା ସେନାପତି ତଥା ପଦ୍ମଜା ନନ୍ଦିନୀ ସାହୁ । ବହିଟି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିହାର ସ୍ଥିତ ଶୋଭନ ସଂସ୍ଥା ଛପାଇଥିଲେ । ବହିଟିର ଏହି ସଂସ୍କରଣଟିର ଦାମ ଥିଲା ଷାଠିଏ ଟଙ୍କା ।)
